Tüketici kredisi sözleşmeleri — özellikle kısa vadeli krediler — sıklıkla cezai şartlar, sözleşmesel faiz, hızlı işlem ücretleri ve temerrüt tazminatları içerir; bunların toplam etkisi verilen anaparanın kat kat üzerinde geri ödeme yükümlülüğü doğurur. Borç, alınan krediyi %30–40'tan fazla aşıyorsa sözleşmede büyük olasılıkla batıl hükümler vardır. Bu makalede en yaygın üç kategori ve Bulgar mahkemelerinin uyguladığı ölçütler ele alınmaktadır.
1. Batıl cezai şart
Cezai şart, teminat, tazmin ve cezalandırma işlevlerini aşan bir düzeyde kararlaştırılmışsa ahlaka aykırılık nedeniyle batıldır (Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 26, f. 1, b. 3).
Yargıtay Ticaret Daireleri Ortak Kurulu'nun 15.06.2010 tarihli 1 sayılı yorum kararının 3. maddesine göre butlan, sözleşmenin kurulduğu tarih itibarıyla her somut olay için ayrı değerlendirilir. İlgili ölçütler şunlardır:
- cezai şartla güvence altına alınan borçların niteliği ve miktarı;
- ifanın başka araçlarla — kefalet, rehin, ipotek — güvence altına alınıp alınmadığı;
- cezai şartın türü (ifa yerine geçen veya gecikme) ve ifa etmemenin esaslı mı önemsiz mi olduğu;
- kararlaştırılan ceza ile ifa etmemeden beklenen zarar arasındaki oran.
Kısa vadeli kredi sözleşmelerinde cezai şart, ifa etmemenin kapsamından bağımsız olarak genellikle kredi tutarının tamamının %20–80'i olarak belirlenir; sözleşmesel faiz ise ayrıca, çoğu zaman günlük olarak hesaplanır. Bu durumda kararlaştırılan ceza öngörülebilir her zararı fersah fersah aşar ve meşru işlevlerine hizmet etmez. Borçlar ve Sözleşmeler Kanunu md. 26, f. 1, b. 3 uyarınca batıldır ve sözleşmenin kurulduğu tarihten itibaren krediveren için hiçbir hak doğurmamıştır.
2. Batıl sözleşmesel faiz hükmü
Kararlaştırılan oran orantısız derecede yüksekse sözleşmesel faiz hükmü ahlaka aykırılık nedeniyle batıldır. Faizi günlük yüzde (günde %1–5) olarak ifade etme şeklindeki yaygın uygulama, yüzlerce yüzdeye varan efektif yıllık oranlar doğurur.
Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre kararlaştırılan oran şunları aşıyorsa faiz hükmü batıldır:
- teminatsız kredilerde yasal faiz oranının üç katı;
- teminatlı kredilerde yasal faiz oranının iki katı.
Bu görüş şu kararlarda yerleşmiştir: Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 30.12.2004 tarihli 906 sayılı karar, 1106/2003 sayılı dava; 18.05.2006 tarihli 378 sayılı karar, 315/2005 sayılı dava; 09.01.2009 tarihli 1270 sayılı karar, 5093/2007 sayılı dava; 5. Hukuk Dairesi 03.02.2009 tarihli 1291 sayılı karar, 5477/2007 sayılı dava ve 4. Hukuk Dairesi 10.07.2015 tarihli 901 sayılı ara karar, 6295/2014 sayılı dava. Tarafların karşılıklı edimleri arasındaki denksizlik ve kredi verenin sebepsiz zenginleşmesi bağımsız bir butlan sebebidir.
3. Batıl temerrüt tazminatı hükmü
Tüketici Kredisi Kanunu md. 43, f. 1'e göre tüketici temerrüde düştüğünde krediveren yalnızca vadesi geçmiş tutar üzerinden ve gecikme süresi için tazminat isteyebilir. Bu tazminat yasal faiz oranını aşamaz (md. 43, f. 2).
Bu emredici kurala rağmen birçok tüketici kredisi sözleşmesi, yalnızca vadesi geçmiş taksit üzerinden değil, kredi tutarının tamamı üzerinden günlük %1–5 temerrüt tazminatı öngörür. Böyle bir hüküm Tüketici Kredisi Kanunu md. 43'e aykırıdır ve batıldır.
Nasıl yardımcı olabiliriz
Kredi sözleşmelerini batıl hükümler açısından inceliyor ve bu hükümlerin batıllığının tespiti ile sebepsiz ödenen tutarların iadesi davalarında borçluları temsil ediyoruz. Sözleşmenizin değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçin.
İlgili makaleler
Sıkça sorulan sorular
- Tüketici kredisi sözleşmesindeki haksız bir hükme mahkemede itiraz edilebilir mi?
- Evet. Tüketici haksız hükmün batıllığının tespiti için dava açabilir ve bu hükme dayanarak ödenen tutarların iadesini isteyebilir. Mahkemeler tüketici sözleşmelerini haksız şartlar bakımından resen incelemekle yükümlüdür.
- Tüketici kredisi sözleşmesinde hangi hükümler batıldır?
- Aşırı cezai şart, piyasa oranının çok üzerinde faiz veya yasal faiz oranını aşan temerrüt tazminatı öngören hükümler batıldır. Bu hükümler Tüketici Kredisi Kanunu'nu ve Tüketicinin Korunması Kanunu'nu ihlal eder.
- Batıl bir hükme dayanarak ödenen tutarların iadesi ne kadar geriye dönük istenebilir?
- Genel zamanaşımı süresi her ödemenin tarihinden itibaren 5 yıldır. Talepler sebepsiz zenginleşme kurallarına göre ileri sürülür ve süre her ödeme tarihinden itibaren ayrı işler.
Not
Bu makale yalnızca genel bilgi amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat zamanla değişir; durumunuza ilişkin güncel ve bağlayıcı değerlendirme için bizimle iletişime geçin.
Bu konuda bir sorunuz mu var veya hukuki desteğe mi ihtiyacınız var?
Danışmanlık randevusu alın