Bulgaristan'da oturma ve çalışma için tek izin nedir?

Yasal şartlar karşılandığında üçüncü ülke vatandaşının belirli bir işveren için Bulgaristan'da oturmasına ve çalışmasına izin veren bir izindir.

Tek izin ne kadar geçerlidir?

İzin genellikle iş sözleşmesinin süresi için, ancak en fazla üç yıl için verilir.

D tipi vizeye ihtiyacım var mı?

Bu, başvuru sahibinin mevcut statüsüne bağlıdır. Bulgaristan'da geçerli oturma izni olmayan kişi kural olarak uzun süreli D tipi vize almalıdır.

Tek izin almak ne kadar sürer?

Süre, sürecin somut koşullarına, yetkili kurumların iş yüküne ve D vizesi mülakat randevularının durumuna bağlıdır. Uygulamada oturma ve çalışma izni süreci genellikle 3 ila 6 ay sürer.

Yabancı istihdamı için kota var mı?

Evet. Genel kural olarak eşik önceki 12 aydaki ortalama çalışan sayısının %20'si, KOBİ'ler için ise %35'tir; yasal hesaplama kuralları uygulanır.

İşveren sınırsız sayıda yabancı istihdam edebilir mi?

Hayır. İşveren üçüncü ülke vatandaşlarının istihdamını yasal sınıra uygun hâle getirmelidir.

İşverenimi değiştirebilir miyim?

Verilen tek izin belirli bir işveren ve pozisyon için geçerlidir. Bu nedenle işveren değişikliği genellikle, işgücü piyasasına erişim ve izin için tüm yasal ön koşulların yeniden kanıtlanması gereken yeni bir süreç gerektirir.

Ailem benimle Bulgaristan'a gelebilir mi?

En az bir yıl geçerli oturma izni alan kişi Bulgaristan topraklarında aile birleşimi sürecini başlatabilir.

Zaten Bulgaristan'da ikamet ediyorsam başvurabilir miyim?

Bazı durumlarda evet. Bu, mevcut statünüze ve uygulanacak kurallara bağlıdır; bu nedenle başvurudan önce statünüz kontrol edilmelidir.

Tek izin ile AB Mavi Kart arasındaki fark nedir?

AB Mavi Kart yüksek nitelikli uzmanlar için tasarlanmıştır ve nitelik, ücret ve işgücü piyasasına erişim konusunda farklı şartlara sahiptir. Doğru rejimin seçimi pozisyona ve başvuru sahibinin profiline bağlıdır.

Bulgaristan çalışma ve oturma izni (tek izin)

Q: Hangi belgeler gerekir?

Gerekli belgeler başvuru sahibine, işverene ve pozisyona bağlıdır. Genellikle pasaport, adli sicil kaydı, konut belgesi, eğitim ve nitelik belgeleri, iş sözleşmesi, işveren belgeleri, işgücü piyasasına erişim gerekçesi, işgücü piyasası testi ve işveren beyanlarını içerir.

Avrupa Birliği, AEA ve İsviçre dışındaki ülkelerin Bulgaristan'da yaşamak ve çalışmak isteyen vatandaşları, belirli durumlarda oturma ve çalışma için tek izin (“Tek İzin”) alabilir.

Tek izin, üçüncü ülke vatandaşına Bulgaristan'da oturma hakkı ile belirli bir Bulgar işverende, belirli bir pozisyonda ve izinde belirtilen koşullarda işgücü piyasasına erişim hakkı veren birleşik bir süreçtir.

Süreç, yetkili göç makamları ile İstihdam Ajansı arasındaki etkileşimi ve gerektiğinde ardından Bulgar uzun süreli vizesi — D tipi vize — başvurusunu içerir.

Somut duruma göre süreç hem Bulgaristan dışındaki kişilere hem de ülkede halihazırda yasal olarak ikamet eden yabancılara uygulanabilir.

Kısaca: tek izin nedir?

Oturma ve çalışma için tek izin, üçüncü ülke vatandaşının aynı anda şunları yapmasına izin verir:

Bulgaristan'da yasal olarak ikamet etmek;
çalışma faaliyetinde bulunmak;
belirli işveren için çalışmak;

İzin iş sözleşmesinin süresi için, ancak en fazla üç yıl için verilir.

Yani tek izin, Bulgar işgücü piyasasına sınırsız erişim sağlayan genel bir izin değildir; belirli iş ilişkisine ve işverene bağlıdır.

Tek izne kimler başvurabilir?

Süreç esas olarak Bulgaristan'daki bir işveren tarafından işe alınmak isteyen üçüncü ülke vatandaşlarına yöneliktir.

Genellikle yabancıya, Bulgar işverene ve teklif edilen pozisyona ilişkin bir dizi koşulun karşılanması gerekir.

Önceden kontrol edilmesi gereken temel sorular arasında şunlar vardır:

kişinin AB/AEA/İsviçre dışındaki bir devletin vatandaşı olup olmadığı;
Bulgar bir işverenle gerçek bir iş ilişkisinin bulunup bulunmadığı;
pozisyonun üçüncü ülke vatandaşıyla doldurulabilip doldurulamayacağı;
adayın gerekli eğitime, mesleki niteliğe ve/veya deneyime sahip olup olmadığı;
Bulgar işgücü piyasasına erişim şartlarının karşılanıp karşılanmadığı;
işverenin istihdam edilen üçüncü ülke vatandaşları için geçerli sınıra uyup uymadığı;

Somut şartlar pozisyona, işverene, başvuru sahibinin uyruğuna ve mevcut statüsüne bağlıdır.

Üçüncü ülke çalışanları sınırı — %20 ve %35

Tek izin başvurusunda önemli konulardan biri, belirli bir işverenin istihdam edebileceği azami üçüncü ülke vatandaşı sayısıdır.

Genel kural olarak yerel işverende çalışan üçüncü ülke vatandaşlarının sayısı, önceki 12 aydaki ortalama personel sayısının %20'sini aşamaz.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ) için eşik %35'tir.

İşgücü piyasası testi

Tek izin süreci, boş pozisyonun Bulgar işgücü piyasasına zaten erişimi olan biri tarafından doldurulup doldurulamayacağının kontrolünü içerir.

Bu kontrol sıklıkla işgücü piyasası testi olarak adlandırılır.

İşveren üçüncü ülke vatandaşını işe alma gerekliliğini gerekçelendirmeli ve uygun aday bulmak için attığı adımlar hakkında bilgi vermelidir. Belgeler arasında şunlar sunulur:

Talebin gerekçesi. İşveren bu gerekçede üçüncü ülke çalışanını işe almayı gerektiren olgu ve koşulları belirtir ve Bulgar veya AB/AEA/İsviçre vatandaşlarını neden istihdam etmediğini açıklar;
işe alım portallarında yayımlanan ilanların kopyaları.

Hangi belgeler gerekir?

Belgelerin tam listesi somut duruma bağlıdır. Aşağıda istenebilecek başlıca belge türleri yer almaktadır.

Yabancının belgeleri

1. Pasaport

Geçerli pasaportun veya yerine geçen seyahat belgesinin, fotoğraf ve kişisel bilgilerin bulunduğu sayfalar dahil kopyası.

2. Adli sicil kaydı

İlk başvuruda, yabancının vatandaşı olduğu veya mutat meskeninin bulunduğu ülkeden adli sicil kaydı gerekir.

Belgeyi düzenleyen ülkeye göre tam tasdik veya apostil ve Bulgarca çeviri gerekebilir.

3. Konut belgesi

Bulgaristan'da temin edilmiş konut belgesi, mülk sahibinin yabancıya adres sağladığına dair beyanıyla birlikte sunulmalıdır.

4. Eğitim ve mesleki nitelik belgeleri

Pozisyonun şartlarına göre şunlar istenebilir:

diplomalar;
mesleki yeterlilik belgeleri;
sertifikalar;
mesleki deneyim kanıtı;
adayın niteliğini gösteren diğer belgeler.

Nitelik, ilgili pozisyonun şartlarına ve Ulusal Meslek ve Pozisyon Sınıflandırması'na uygun olmalıdır.

5. Düzenlenmiş meslek belgeleri

Pozisyon Bulgaristan'daki düzenlenmiş meslekler listesinde yer alıyorsa mesleki niteliğin tanınması veya mesleği icra şartlarının karşılanması gerekebilir.

6. Sağlık sigortası

Yabancı Bulgar mevzuatına göre sigortalı değilse, tek izin verilene kadarki süre için Bulgaristan'da geçerli zorunlu sağlık sigortası sunulması gerekebilir.

Bulgar işverenin belgeleri

İşveren süreçte önemli bir rol oynar ve kendi belge setini hazırlamalıdır.

Somut duruma göre şunlar istenebilir:

1. İş sözleşmesi

İlgili pozisyon için imzalanmış iş sözleşmesi.

Sözleşme, Ulusal Meslek ve Pozisyon Sınıflandırması'na uygun bir pozisyon için olmalıdır.

Sözleşme, yabancı çalışanın oturma belgesini aldığı tarihten itibaren yürürlüğe girer.

2. Görev tanımı

Görev tanımı iş sözleşmesiyle birlikte sunulur.

Adaya ilişkin şartların ve niteliğinin pozisyonla uyumunun belirlenmesi için önemlidir.

3. İşe alma gerekliliğinin gerekçesi

İşveren bir üçüncü ülke vatandaşını atamanın neden gerekli olduğuna ilişkin bilgi sunmalıdır.

4. İşe alım araştırmasının kanıtları

Bulgar ve Avrupa işgücü piyasalarında uygun aday arandığına dair kanıtlar sunulmalıdır.

5. İstihdam edilen yabancılara ilişkin beyan

İşveren, iş ilişkisiyle çalışan üçüncü ülke vatandaşlarına ilişkin bilgileri, ikametlerinin hukuki dayanağı dahil beyan eder.

6. Personel sayısına ilişkin beyan

İşveren, sınırın hesaplanmasında dikkate alınan kategoriler dahil önceki 12 ayın her biri için personel sayısını bildirir.

7. Çalışma koşulları ve ücrete ilişkin beyan

İşveren, yabancının çalışma koşullarının ve ücretinin yasal şartları karşıladığını ve Bulgar vatandaşları için geçerli koşullardan daha elverişsiz olmadığını teyit etmelidir.

Tek izin alma süreci — adım adım

Süreç birkaç ana aşamaya ayrılabilir.

1. adım: İşgücü piyasasına erişim süreci

İşveren tam belge setini hazırlar ve tek izin başvurusunu Göç Müdürlüğü'ne veya İçişleri Bakanlığı bölge müdürlüğünün ilgili “Göç” birimine sunar.

Başvurudan itibaren 14 gün içinde Göç Müdürlüğü, işlemleri durdurulmamış başvuruları ekleriyle birlikte elektronik olarak İstihdam Ajansı'na iletir. Başvuru ve ekler görüş için DANS'a da gönderilir.

İstihdam Ajansı dosyayı aldıktan sonra 15 gün içinde, işgücü piyasasına erişim için gerekçe olup olmadığına ilişkin İcra Direktörü'nün yazılı görüşünü elektronik olarak Göç Müdürlüğü'ne gönderir.

Tek izin başvurusu işveren veya yetkilendirdiği kişi tarafından yapıldıysa, olumlu görüşler alındığında Göç Müdürlüğü üç gün içinde işverene ilgili üçüncü ülke vatandaşına işgücü piyasasına erişim verilmesi için gerekçe bulunduğunu bildirir. Bildirim Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İlişkileri Müdürlüğü'ne de gönderilir.

İşveren aldığı bildirimi yabancıya iletir. Bildirimin işverene gönderilmesinden itibaren 20 gün içinde yabancı, gerekiyorsa uzun süreli D tipi vize başvurusu için gerekli adımları atmalıdır.

2. adım: D tipi vize — gerektiğinde

Başvuru sahibi Bulgaristan dışındaysa ve giriş ile uzun süreli kalış için vizeye ihtiyacı varsa Bulgar D tipi vize süreci yürütülmelidir.

Ancak başvuru sahibinin her zaman Bulgaristan'dan çıkması veya D vizesi sürecinden geçmesi gerekmez. Sürecin Bulgaristan içinden yürütülüp yürütülemeyeceği yabancının mevcut statüsüne ve somut yasal ön koşullara bağlıdır.

Bu nedenle başvuru sahibinin göç statüsü süreç başlamadan kontrol edilmelidir.

3. adım: Bulgaristan'a giriş ve ikamet

D vizesi gerekiyorsa yabancı, vize verildikten sonra Bulgaristan'a girer. D vizesiyle girişten itibaren 14 gün içinde işveren veya yetkilendirdiği kişi yabancıyla birlikte Göç Müdürlüğü'ne veya İçişleri Bakanlığı bölge müdürlüklerinin “Göç” birimine başvurmalı ve başvuruyla birlikte vizeli pasaport sayfasının kopyasını ve “Oturma ve çalışma için tek izin” türünde izin verilene kadar Bulgaristan'da en az üç ay geçerli zorunlu sağlık sigortasını sunmalıdır.

4. adım: Tek iznin verilmesi

Gerekli kontroller tamamlanıp yasal şartlar karşılandığında oturma ve çalışma için tek izin ve ilgili oturma belgesi düzenlenir.

Süreç ne kadar sürer?

Süre somut duruma, belgelerin eksiksizliğine, ek kontrollere, belgelerin tasdik ve çevirisine ve D vizesinin gerekip gerekmediğine bağlıdır.

İdari sürecin kendisinin yasal süreleri vardır; dava fiilen veya hukuken karmaşıksa bu süreler uzatılabilir.

Uygulamada şunlar için ek süre hesaba katılmalıdır:

belgelerin hazırlanması;
tasdik veya apostil;
çeviriler;
adli sicil kaydının alınması;
gerekiyorsa D tipi vize süreci;
oturma belgesinin düzenlenmesi.

Deneyimimiz, sürecin genellikle başvurudan itibaren 3 ila 6 ay içinde tamamlandığını göstermektedir.

Tek izin ne kadar süreyle verilir?

Tek izin, yasal şartlara bağlı olarak iş sözleşmesinin süresi için, ancak en fazla üç yıl için verilir.

İş sözleşmesi daha kısa süreliyse izin de bu süreyle sınırlıdır.

İş ilişkisi devam ediyor ve yasal ön koşullar karşılanıyorsa oturma ve çalışma hakkının uzatılması süreci yürütülebilir.

Tek izin sahibi işveren değiştirebilir mi?

Tek izin Bulgar işgücü piyasasına sınırsız erişim sağlamaz.

Verildiği somut iş ilişkisine, işverene, pozisyona ve koşullara bağlıdır.

Bu nedenle farklı bir işverende çalışmaya başlamak için yeni bir oturma ve çalışma süreci gerekir.

Yabancı, yalnızca mevcut tek izne dayanarak yeni bir işverende çalışmaya başlamamalıdır.

Tek izin mi, AB Mavi Kart mı?

Tek izin, üçüncü ülke vatandaşının Bulgaristan'da çalışıp yaşamasının tek yolu değildir.

Yüksek nitelikli uzmanlar için AB Mavi Kart rejimi uygulanabilir.

İki rejim arasında önemli farklar vardır.

Tek izin / AB Mavi Kart
	Tek izin	AB Mavi Kart
Temel amaç	Çalışma ve oturma	Yüksek nitelikli istihdam ve oturma
Uyruk	Üçüncü ülke vatandaşı	Üçüncü ülke vatandaşı
Nitelik şartları	Pozisyona uygun	Yükseköğretim veya yükseköğretim gerektiren bir pozisyonda en az 3 yıllık deneyim
İşgücü piyasası testi	İlgili durumlarda uygulanır	Uygulanmaz
Üçüncü ülke vatandaşları kotası	Uygulanabilir durumlarda %20 / %35	Uygulanmaz
İşveren	Belirli işveren	Değişiklik için özel kurallara tabi
Azami süre	3 yıla kadar	5 yıla kadar
Maaş	Özel şart yok	Ülke ortalama maaşının 1,5 katı

İki rejim arasındaki seçim, somut pozisyon, nitelik, ücret, işveren ve yabancının uzun vadeli hedefleri analiz edildikten sonra yapılmalıdır.

Tek izin sahibinin ailesi Bulgaristan'da yaşayabilir mi?

Bulgaristan'da izinli ikameti olan bir yabancının aile üyeleri aile birleşimi gerekçesiyle oturma başvurusu yapabilir.

Bu ayrı bir göç sürecidir ve tek iznin verilmesinden otomatik olarak doğmaz.

Somut duruma göre şunları kanıtlayan belgeler gerekir:

aile bağı;
konut bulunması;
yeterli mali kaynak;
sağlık sigortası;
kimlik belgeleri;
nüfus kayıt belgelerinin tasdiki ve çevirisi.

İşveren süreci başlatmadan önce ne yapabilir?

İşveren önceden şunları kontrol ederek gecikme riskini önemli ölçüde azaltabilir:

1. Aday şartları karşılıyor mu?

Adayın uyruğu, pasaportu, niteliği, mesleki deneyimi ve somut pozisyonun şartları kontrol edilir.

2. İşveren kotaya uyuyor mu?

İlgili dönem için ortalama personel sayısı ve istihdam edilen üçüncü ülke vatandaşı sayısı kontrol edilmelidir.

3. Gerekli işe alım araştırması yapıldı mı?

İşverenin uygun çalışan arayışına ilişkin gerekli belgelere sahip olması gerekir.

4. Yurt dışından gelecek belgeler hazır mı?

Adli sicil kaydı, diplomalar ve sertifikalar gibi belgelerin düzenlenmesi, tasdiki ve çevirisi önemli zaman alabilir.

Global Lex Consulting nasıl yardımcı olabilir?

Bulgaristan'da oturma ve çalışma süreçleri aynı anda göç, iş ve idari şartları içerir. Eksik belgeler veya yanlış belirlenmiş bir süreç gecikmeye veya ret kararına yol açabilir.

Global Lex Consulting, Bulgaristan'da oturma ve çalışma süreçlerinin hazırlanması ve yürütülmesinde yabancılara ve Bulgar işverenlere hukuki destek sağlar.

Somut duruma göre şu konularda yardımcı olabiliriz:

ön uygunluk değerlendirmesi;
başvuru sahibinin göç statüsünün analizi;
uygulanacak rejimin belirlenmesi — tek izin, AB Mavi Kart veya başka bir seçenek;
geçerli kotanın analizi;
gerekli belgelerin hazırlanması ve incelenmesi;
iş sözleşmesi ve ilgili belgelerin hazırlanması;
sürecin yetkili makamlarla koordinasyonu;
D tipi vize;
oturma belgesinin düzenlenmesi;
sonradan oturmanın uzatılması;
sonraki aile birleşimi süreci hakkında danışmanlık.

Yazar hakkında

Av. Boris Iliev, Sofya Barosu üyesi bir avukattır; yabancılara ve şirketlere Bulgaristan'da göç, oturma ve çalışma, şirket ve vergi planlaması, ülkede iş kurma ve geliştirme ile dava takibi konularında danışmanlık verir.